Terapia afirmatywna – czym jest i dlaczego bezpieczna przestrzeń ma znaczenie

Decyzja o rozpoczęciu terapii wymaga odwagi. Dla osób LGBTQ+ – często odwagi podwójnej. Bo zanim jeszcze zdążysz pomyśleć o tym, nad czym chcesz pracować, pojawia się inne pytanie: czy tutaj będę bezpieczny/a? Czy mogę powiedzieć wszystko? Czy nie będę musiał/a tłumaczyć się z tego, kim jestem, zanim w ogóle zacznę mówić, jak się czuję?

Dobrze znam ten lęk. Przez długi czas sam żyłem z przekonaniem, że niektórych rzeczy lepiej nie mówić głośno. Że bezpieczniej jest dopasować się niż być sobą. Wiem, ile to kosztuje – i wiem, że można inaczej. Właśnie dlatego tworzę przestrzeń, w której nie musisz zaczynać od tłumaczenia siebie.

Dlatego pracuję w nurcie terapii afirmatywnej. Dla mnie to nie jest tylko metoda – to sposób myślenia o człowieku. Taki, w którym Twoja tożsamość nie jest czymś do przepracowania, tylko częścią Ciebie, którą przyjmuję bez zastrzeżeń.

Czym jest terapia afirmatywna?

Terapia afirmatywna (nazywana też terapią afirmatywną LGBT lub podejściem afirmatywnym) to nurt w psychoterapii, który w centrum swojej pracy stawia pełne uznanie i szacunek dla tożsamości seksualnej i płciowej klienta. Psychoterapeuta lub psycholog afirmatywny wychodzi z założenia, że bycie osobą LGBT+ jest neutralnym lub pozytywnym aspektem tożsamości, a nie źródłem trudności.

Te trudności – owszem – mogą się pojawiać. Ale wynikają one nie z samej tożsamości, lecz z kontekstu społecznego: z doświadczeń odrzucenia, stygmatyzacji, braku akceptacji ze strony rodziny, z presji otoczenia, z doświadczeń dyskryminacji lub przemocy.

Podejście afirmatywne oznacza, że terapeuta:

• akceptuje tożsamość klienta bez zastrzeżeń i bez żadnego „ale”;
• rozumie specyficzne wyzwania, z jakimi mierzą się osoby LGBTQ+ – zarówno te zewnętrzne (społeczne), jak i wewnętrzne (emocjonalne);
• nie traktuje Twojej tożsamości jako problemu do naprawienia – nie stosuje żadnych form tzw. terapii konwersyjnej ani podejść mających na celu „zmianę” orientacji czy tożsamości;
• włącza perspektywę tożsamości do pracy terapeutycznej w sposób świadomy i uważny;
• wspiera proces odkrywania siebie, coming outu, budowania relacji i radzenia sobie z trudnościami.

Czym terapia afirmatywna różni się od zwykłej terapii?

To pytanie pojawia się często – i jest w pełni uzasadnione. Dobra terapia przecież zawsze powinna być prowadzona z szacunkiem dla klienta. Gdzie więc leży różnica?

Różnica polega na świadomości i kompetencjach.

Psycholog lub psychoterapeuta afirmatywny ma wiedzę i wrażliwość specyficzną dla doświadczeń osób LGBTQ+. Zna pojęcia takie jak: zinternalizowana homofobia/transfobia, coming out, minority stress (stres mniejszościowy), mikroagresje czy dysforia płciowa. Wie, że doświadczenia osoby biseksualnej różnią się od doświadczeń osoby homoseksualnej  czy transpłciowej. Rozumie, że coming out to nie jednorazowe wydarzenie, ale proces – często długi, nielinearny i głęboko osobisty.

Terapeuta, który nie ma tych kompetencji, może – nawet w dobrej wierze – popełniać błędy.

• Zakładać heteroseksualność klienta.
• Pytać o orientację seksualną w sposób, który sugeruje jej nieprawidłowość.
• Bagatelizować trudności związane z tożsamością LGBT+.
• Nieświadomie wzmacniać poczucie wstydu.
• Nie rozumieć specyfiki związków nieheteronormatywnych.
• Traktować tożsamość płciową klienta jako „fazę” lub „coś do przepracowania”.

W terapii afirmatywnej takie sytuacje nie mają miejsca – nie dlatego, że terapeuta jest bardziej empatyczny, ale dlatego, że celowo i świadomie buduje swoją wiedzę i kompetencje w tym obszarze.

Dla kogo jest terapia afirmatywna?

Terapia afirmatywna jest przede wszystkim skierowana do osób ze społeczności LGBTQIA+ – czyli lesbijek, gejów, osób biseksualnych, transpłciowych, queer, interseksualnych, aseksualnych i wszystkich, których tożsamość nie mieści się w heteronormatywnych ramach. Jednak warto wiedzieć, że mogą z niej korzystać również:

• osoby w procesie odkrywania swojej tożsamości – które dopiero zastanawiają się nad swoją orientacją lub tożsamością płciową i szukają przestrzeni do bezpiecznej eksploracji;
• osoby przed lub w trakcie coming outu – zarówno wobec rodziny, jak i w środowisku zawodowym czy społecznym;
• osoby po trudnych doświadczeniach związanych z odrzuceniem, dyskryminacją lub przemocą na tle tożsamości;
• partnerzy i rodziny osób LGBTQ+, które chcą zrozumieć bliską osobę i wesprzeć ją w procesie;
• młodzież LGBT+ – szczególnie narażona na trudności związane z akceptacją, bullyingiem i brakiem wsparcia.

Terapia afirmatywna może dotyczyć wszystkich tematów, z którymi mierzy się każdy człowiek: depresji, lęku, trudności w relacjach, traum, problemów z samoakceptacją, kryzysu życiowego. Różnica polega na tym, że odbywa się w przestrzeni, gdzie tożsamość klienta jest w pełni przyjęta i zrozumiana.

Czym jest bezpieczna przestrzeń i dlaczego ma znaczenie?

Pojęcie „bezpiecznej przestrzeni” (ang. safe space) jest w kontekście terapii afirmatywnej bardzo istotne. Co dokładnie oznacza?

Bezpieczna przestrzeń to miejsce – zarówno fizyczne, jak i relacyjne – w którym osoba może być sobą bez obawy przed oceną, odrzuceniem czy krzywdą. Co to oznacza w gabinecie psychologicznym?

Poczucie, że możesz mówić otwarcie

Że możesz użyć właściwych dla siebie słów – powiedzieć „moja partnerka”, „mój partner”, bez konieczności tłumaczenia się lub owijania w bawełnę. Że możesz przyznać się do tego, z czym się naprawdę borykasz, bez obawy, że terapeuta Cię oceni.

Poczucie, że terapeuta Cię rozumie

Nie tylko słucha, ale naprawdę rozumie kontekst, w jakim żyjesz.. Wie, co to znaczy przychodzić do pracy i ukrywać, że masz partnera lub partnerkę tej samej płci. Wie, jak wygląda Wigilia w rodzinie, która nie przyjmuje Twojej tożsamości. Wie, jak bolesne są pytania „a kiedy się ustatkujesz?” skierowane do osoby aseksualnej.

Poczucie, że nie musisz edukować terapeuty

Nie powinieneś/powinnaś płacić za tłumaczenie terapeucie podstaw terminologii LGBT+. Psychoterapeuta lub psycholog afirmatywny sam jest odpowiedzialny za swoją edukację w tym zakresie. 

Dlaczego to tak ważne? Bo bez poczucia bezpieczeństwa terapia po prostu nie działa. Zaufanie jest fundamentem relacji terapeutycznej. Gdy klient musi nieustannie kontrolować, co mówi i jak, gdy czuje się oceniany lub niezrozumiany – nie może otworzyć się na prawdziwy proces terapeutyczny. 

Jak rozpoznać psychologa przyjaznego LGBT?

Znalezienie psychologa lub psychoterapeuty afirmatywnego może być wyzwaniem, szczególnie w mniejszych miejscowościach. Jak sprawdzić, czy terapeuta, którego szukasz, jest naprawdę przyjazny osobom LGBTQ+?

1. Sprawdź, czy otwarcie deklaruje podejście afirmatywne

Wielu terapeutów piszących o swojej pracy dla osób LGBTQ+ wprost to zaznacza – na stronie internetowej, w opisie specjalizacji, w mediach społecznościowych. Szukaj sformułowań takich jak: „terapia afirmatywna”, „psycholog przyjazny LGBT”, „bezpieczna przestrzeń dla osób LGBTQ+”, „psychoterapeuta afirmatywny”.

2. Zapytaj wprost podczas pierwszego kontaktu

Masz pełne prawo zapytać terapeutę, zanim zdecydujesz się na spotkanie: „Czy masz doświadczenie w pracy z osobami LGBT+?” albo „Jak podchodzisz do kwestii tożsamości seksualnej i płciowej w terapii?”. Odpowiedź, której udzieli – i to, jak jej udzieli – powie Cii wiele.

3. Zwróć uwagę na pierwszą sesję

Bezpieczna przestrzeń jest wyczuwalna. Zauważ, czy terapeuta używa neutralnego języka (nie zakłada Twojej orientacji), czy pyta z ciekawością i bez oceniania, czy daje Ci przestrzeń do określenia siebie własnymi słowami.

4. Zaufaj swojej intuicji

Terapia to relacja. Jeśli po pierwszej lub kilku pierwszych sesjach czujesz, że nie jesteś w pełni akceptowany/a, że coś Cię ściska w żołądku przed wejściem do gabinetu, że musisz uważać na to, co mówisz –  ten terapeuta może nie być dla Ciebie odpowiedni.

Czego możesz oczekiwać od terapii afirmatywnej?

Wiele osób jest zaskoczonych tym, jak wiele może zmienić sama przestrzeń – zanim jeszcze zacznie się właściwa praca. Możliwość mówienia o sobie bez tłumaczenia się i usprawiedliwiania jest sama w sobie terapeutyczna.

W praktyce możemy pracować nad wszystkim, z czym przychodzisz – tożsamością i samoakceptacją, coming outem, relacjami, dysforią, traumą, depresją czy lękiem. Różnica w stosunku do zwykłej terapii jest jedna: rozumiem, jak Twoja tożsamość splata się z tym wszystkim. I nie musisz mi tego tłumaczyć od zera.

Słowo na koniec: zasługujesz na wsparcie

Szukanie pomocy to odwaga. Ale jest jeszcze jeden rodzaj odwagi – ten cichszy, codzienny. Odwaga, żeby przestać udawać, że wszystko jest w porządku. Żeby przyznać przed sobą, że chcesz żyć inaczej – pełniej i bez ciągłego pilnowania, co możesz powiedzieć, a czego lepiej nie.

Przeszedłem przez to. I właśnie dlatego wiem, że zmiana jest możliwa – nawet jeśli teraz wydaje się odległa. Dobra terapia nie zmienia tego, kim jesteś. Pomaga Ci wreszcie być tym, kim jesteś – bez wstydu i przepraszania za siebie.

Jeśli czujesz, że to moment – napisz. Pierwsza rozmowa do niczego nie zobowiązuje. Ale czasem to właśnie od niej wszystko się zaczyna.

---

Jeśli szukasz psychologa afirmatywnego i chcesz umówić się na pierwszą rozmowę – skontaktuj się ze mną. Oferuję bezpieczną przestrzeń dla wszystkich osób ze społeczności LGBTQIA+ oraz ich bliskich.